Khi nhà hàng xóm phát hiện mối, nhà bạn chưa chắc đã có mối, nhưng khả năng mối đang kiếm ăn trong cùng khu là có thật. Việc nên làm ngay là kiểm kỹ những chỗ giáp ranh: tường chung, chân tường tầng trệt, khung cửa và đồ gỗ áp vào tường chung, hộp kỹ thuật, ống nước đi chung. Không cần hoảng, không cần xịt thuốc phòng ngừa.
Bước tiếp theo là nói chuyện với hàng xóm một cách bình tĩnh để cùng biết mối từ đâu đến, ai đã làm gì, và nếu cần xử lý thì phối hợp để không đẩy mối từ nhà này sang nhà kia. Bài này gợi ý danh sách kiểm, cách mở lời, và ranh giới giữa việc chủ nhà tự làm với việc nên nhờ đơn vị có giấy phép.
Vì sao mối nhà bên liên quan tới nhà mình
Mối đất sống thành tổ dưới đất và đi kiếm ăn theo mạng đường hầm toả ra nhiều phía. Ranh giới đất trên giấy tờ không có ý nghĩa gì với chúng. Ở khu nhà ống liền kề, nền móng sát nhau, tường chung, ống thoát nước đi chung, một tổ mối có thể có nhánh kiếm ăn sang cả hai, ba nhà cùng lúc. Điều đó không có nghĩa là lỗi của ai; đất nền khu dân cư cũ, gỗ vụn chôn khi xây, gốc cây cũ là nguồn của nhiều tổ.
Ngược lại, nếu nhà bên chỉ bị mối gỗ khô ở một món đồ cũ mang về, thì nguy cơ lan sang nhà bạn thấp hơn nhiều: mối gỗ khô sống gọn trong khối gỗ, không đi theo đường đất. Vì vậy, câu hỏi đầu tiên khi nói chuyện với hàng xóm là họ thấy mối ở đâu, có đường mui đất không, ở tầng mấy.
Ở chung cư, mối có thể đi theo hộp kỹ thuật, ống điện nước, khe giữa sàn và tường từ tầng dưới lên. Mối xuất hiện ở tầng cao không phải chuyện hiếm, nhất là ở căn có tủ bếp, tủ âm tường bằng gỗ và nơi hay rò nước. Khi đó việc phối hợp không chỉ là giữa hai căn mà có cả ban quản lý toà nhà.
Danh sách kiểm nhà mình trong tuần đầu
Làm vào ban ngày, có đèn pin, điện thoại để chụp ảnh và một cây tua vít hoặc cán muỗng để gõ nhẹ. Đi từ chỗ gần nhà hàng xóm nhất trở ra.
- Tường chung, từ chân lên tới khoảng ngang đầu người: tìm đường mui đất màu nâu, to cỡ cọng bún tới ngón tay, bò dọc khe vữa, góc tường, sau tủ.
- Khung cửa, ốp chân tường, tủ âm tường giáp nhà bên: gõ nhẹ, nghe tiếng bộp rỗng; ấn móng tay thử chỗ sơn phồng.
- Gầm cầu thang, kho, gầm bếp: nơi tối, ẩm, ít dọn; xem thùng giấy, gỗ vụn, đồ cũ.
- Quanh ống nước, ống thoát, hộp kỹ thuật: chỗ ống xuyên tường, xuyên sàn là đường vào phổ biến.
- Bậu cửa sổ, chân tường sau những tối mưa đầu mùa: cánh mối rụng thành đống mỏng, đều nhau.
- Sân sau, khe giữa hai nhà nếu có: gỗ cốp pha bỏ lại, cọc tre, đống củi, gốc cây.
- Chụp ảnh, ghi ngày, ghi vị trí mọi chỗ nghi ngờ; không phá đường mui, không xịt.
Nếu kiểm xong không thấy gì, lặp lại sau vài tuần và vào đầu mùa mưa. Không thấy dấu hiệu không có nghĩa là "an toàn mãi", nhưng có nghĩa là bạn chưa cần xử lý gì, càng không cần phun thuốc phòng ngừa trong nhà.
Mở lời với hàng xóm: nói sao cho dễ nghe
Chuyện mối dễ thành chuyện tế nhị: không ai thích bị cho là "nhà có mối làm lây sang". Cách mở lời tốt là bắt đầu từ thông tin, không phải từ trách nhiệm: "Nghe nói nhà mình phát hiện mối, bên này cũng đang kiểm. Bên mình thấy ở chỗ nào, để bên này xem kỹ phía tường giáp đó." Câu hỏi về vị trí, thời điểm, loại dấu hiệu giúp cả hai biết nguy cơ thật.
Hỏi tiếp họ đã làm gì hoặc định làm gì. Nếu họ định gọi đơn vị xử lý, đề nghị được biết lịch để nhà mình theo dõi cùng lúc, và nếu có thể, mời người kiểm sang xem phía nhà mình một thể. Việc kiểm cả hai phía tường cùng lúc giúp xác định đường đi của mối, tránh tình trạng một nhà xử lý xong, mối rút sang nhà kia rồi lại quay về.
Nếu hàng xóm không muốn làm gì, bạn vẫn có quyền giữ nhà mình: kiểm kỹ, cắt ẩm, cắt cầu gỗ phía mình. Tránh tranh cãi về lỗi; chia sẻ ảnh, thông tin một cách nhẹ nhàng thường hiệu quả hơn. Với nhà chung tường đang có tranh chấp khác, ghi lại hiện trạng bằng ảnh có ngày là đủ, không cần biến chuyện mối thành chuyện kiện tụng.
Ba tình huống thường gặp và hướng xử lý
Mức độ phối hợp phụ thuộc vào việc mối đã sang tới đâu. Bảng dưới là gợi ý theo tình huống, không thay cho đánh giá tại chỗ của người có chuyên môn.
| Tình huống | Nhà mình nên làm gì | Có cần đơn vị có giấy phép không |
|---|---|---|
| Nhà bên có mối, nhà mình chưa thấy dấu hiệu | Kiểm theo danh sách, cắt ẩm, dọn gỗ giấy sát tường chung, kiểm lại sau vài tuần | Chưa cần; có thể nhờ đơn vị đang làm bên nhà hàng xóm xem giúp phía mình |
| Thấy đường mui đất hoặc gỗ rỗng ở chỗ giáp tường chung | Giữ nguyên hiện trạng, chụp ảnh, báo hàng xóm, không phá, không xịt | Nên mời đánh giá; tốt nhất phối hợp lịch với nhà bên |
| Cả dãy nhà hoặc nhiều căn chung cư cùng có mối | Báo tổ dân phố hoặc ban quản lý; đề nghị đánh giá chung theo khu | Cần; xử lý lẻ từng nhà thường không dứt |
Ở chung cư, ban quản lý thường có trách nhiệm với phần sở hữu chung như hộp kỹ thuật, tường bao, hành lang; phần trong căn hộ thuộc chủ căn. Cách phân chia cụ thể nằm trong nội quy, hợp đồng mua bán và quy định hiện hành — nên đọc kỹ trước khi họp.
Cắt đường vào phía nhà mình mà không dùng hoá chất
Trong lúc chờ đánh giá hoặc khi chưa thấy mối, có một số việc làm giảm sức hút của nhà bạn với mối kiếm ăn. Thứ nhất là cắt ẩm ở phía tường chung: sửa ống rò, máng nước, chỗ thấm; không để chậu cây tưới nhiều, xô nước, giẻ ướt sát chân tường chung. Mối thợ cần ẩm để đi; tường khô thì việc xây đường mui dài lên cao tốn sức hơn.
Thứ hai là dời đồ gỗ, thùng giấy, sách cũ khỏi tường chung, chừa khe hở để nhìn được chân tường. Một bức tường trống, sạch, có thể rọi đèn thấy chân là "hệ thống báo động" rẻ nhất: đường mui đất mới xuất hiện sẽ lộ ra ngay.
Thứ ba là dọn khe giữa hai nhà nếu có, hoặc sân sau: gỗ cốp pha, cọc tre, ván cũ, gốc cây chết là nguồn ăn kéo tổ lại gần. Việc này nên làm cùng hàng xóm vì khe đó thường là chỗ chung. Người hen, dị ứng nên đeo khẩu trang khi dọn chỗ bụi bặm; trẻ nhỏ không nên tham gia dọn gỗ mục vì có thể có rết, bò cạp, kiến lửa trú bên dưới.
Những phản xạ dễ làm hỏng việc
Phá tung đường mui đất để "xem có mối không". Phá làm mối rút đi, đường mới mọc ở chỗ khác khó phát hiện hơn, và người kiểm mất dấu để lần về nguồn. Chụp ảnh là đủ.
Tự xịt bình xịt côn trùng vào khe tường. Thuốc không tới tổ dưới đất, chỉ giết vài con ở bề mặt, đồng thời để lại hoá chất trong nhà. Nhà có trẻ nhỏ bò dưới sàn, thú cưng liếm chân tường, người hen thì đây là phơi nhiễm vô ích.
Tự khoan bơm thuốc vào tường chung. Vừa nguy hiểm, vừa có thể làm thuốc thấm sang nhà bên mà họ không biết, gây mâu thuẫn và rủi ro sức khoẻ cho cả hai nhà. Việc xử lý trong kết cấu chỉ nên để đơn vị có giấy phép làm.
Xử lý một mình rồi "xong chuyện". Nếu tổ nằm chung khu, xử lý lẻ một nhà thường chỉ đẩy mối kiếm ăn sang chỗ khác. Phối hợp lịch và chia sẻ kết quả với hàng xóm giúp tránh lặp lại vòng xử lý.
Bỏ qua vì "nhà mình xây bê tông". Mối không ăn bê tông nhưng đi qua khe nứt, mạch ngừng, lỗ xuyên ống để tới gỗ, giấy, vải bên trong. Nhà bê tông vẫn có tủ bếp, khung cửa, sách vở.
Khi nào nên mời đơn vị có giấy phép
Bạn nên mời đánh giá khi thấy đường mui đất, gỗ rỗng có đất bên trong, cánh mối rụng nhiều phía trong nhà, hoặc khi nhà bên xác nhận có tổ ở sát tường chung. Đánh giá không đồng nghĩa với việc phải dùng hoá chất ngay; một người kiểm có kinh nghiệm có thể chỉ ra nguồn ẩm, đường vào, và đề xuất các cách xử lý khác nhau với mức phơi nhiễm khác nhau.
Khi trao đổi, hỏi rõ: đơn vị có giấy phép, giấy chứng nhận đủ điều kiện hành nghề theo quy định hiện hành không; người làm có được đào tạo không; sẽ dùng phương pháp gì, ở vị trí nào trong nhà; trẻ nhỏ, thai phụ, người dị ứng và thú cưng phải tránh khỏi khu vực bao lâu; bể cá, đồ ăn cần cất thế nào. Đề nghị được xem nhãn sản phẩm họ dùng và giữ lại thông tin đó.
Nếu hai nhà cùng xử lý, đề nghị đơn vị lập sơ đồ đường mối đi qua cả hai phía và ghi rõ phần việc mỗi bên. Tránh tình trạng một bên dùng cách này, bên kia dùng cách khác mà không ai biết. Bạn có thể tìm đọc thêm các bài về nguyên lý an toàn khi buộc phải xử lý trên trang này trước khi quyết định.
Sau khi nhà bên đã xử lý: theo dõi gì trong vài tháng
Xử lý xong ở nhà hàng xóm chưa phải là điểm kết thúc với nhà bạn. Trong vài tuần đầu, mối kiếm ăn bị xáo trộn có thể đổi hướng, và nếu tổ chưa bị ảnh hưởng tới phần sinh sản, các nhánh mới có thể xuất hiện ở chỗ khác. Đây là lúc bức tường chung trống, sạch mà bạn đã dọn phát huy tác dụng: mỗi tuần rọi đèn một lượt, so với ảnh đã chụp lần trước.
Hỏi hàng xóm về lịch kiểm lại của đơn vị đã làm cho họ và kết quả mỗi lần kiểm. Nếu nhà bên có ghi chép vị trí xử lý, biết được chỗ đó giúp bạn tránh khoan, đục, cải tạo đúng khu vực ấy trong thời gian khuyến cáo trên nhãn sản phẩm mà đơn vị đã dùng. Khi nhà bạn sửa chữa, đục tường chung, nên báo trước cho hàng xóm vì việc đục có thể làm hỏng lớp xử lý của họ.
Cuối cùng, ghi lại câu chuyện vào sổ tay của nhà: năm nào, chỗ nào, đã làm gì. Nhà phố đổi chủ, cho thuê, sửa sang nhiều lần; một dòng ghi chép đơn giản giúp người sau biết khu vực nào từng có mối để chú ý, thay vì phát hiện lại từ đầu khi gỗ đã rỗng.
Câu hỏi thường gặp
Nhà bên có mối thì nhà mình có nên phun thuốc phòng trước không?
Không nên phun thuốc phòng ngừa khi chưa thấy dấu hiệu. Thuốc phun trong nhà không ngăn được mối đi dưới nền mà chỉ tăng phơi nhiễm cho người trong nhà. Kiểm kỹ, cắt ẩm, dọn gỗ và giấy sát tường chung là đủ trong giai đoạn này.
Hàng xóm không chịu xử lý mối thì làm sao?
Bạn vẫn giữ được nhà mình bằng cách kiểm định kỳ, cắt ẩm, cắt cầu gỗ ở phía mình và nhờ đánh giá khi thấy dấu hiệu. Có thể chia sẻ ảnh, thông tin một cách nhẹ nhàng. Nếu mối lan rộng trong khu, báo tổ dân phố hoặc ban quản lý để có tiếng nói chung.
Mối có đi xuyên qua tường bê tông được không?
Mối không ăn bê tông, nhưng lách qua khe nứt rất nhỏ, mạch vữa, khe giữa sàn và tường, lỗ xuyên ống. Vì vậy tường chung bằng bê tông vẫn có thể là đường đi nếu có khe và bên trong có gỗ, giấy.
Chung cư tầng cao có bị mối từ tầng dưới lên không?
Có thể. Mối có thể đi theo hộp kỹ thuật, ống điện nước, khe tường để lên tầng trên, nhất là khi có nguồn ẩm. Thấy dấu hiệu, báo ban quản lý để kiểm cả phần sở hữu chung, không chỉ căn của bạn.
Nên kiểm lại nhà mình bao lâu một lần khi nhà bên có mối?
Thường kiểm kỹ ngay trong tuần đầu, lặp lại sau vài tuần, rồi theo mùa, đặc biệt đầu mùa mưa khi mối cánh bay. Ghi ảnh có ngày giúp so sánh và nhận ra dấu hiệu mới.
Đường mui đất khô, bóc ra không thấy mối có phải đã hết không?
Chưa chắc. Đường mui bỏ hoang có thể vì mối đã chuyển hướng, không phải vì tổ đã chết. Hãy theo dõi xem có đường mới ở gần không, và nếu nghi ngờ thì nhờ người có chuyên môn kiểm.