Mùa nồm ở miền Bắc, không khí ẩm gần bão hoà gặp tường, sàn, đồ đạc còn lạnh nên hơi nước đọng thành giọt — tủ quần áo, nhất là tủ gỗ kê sát tường ngoài, hút ẩm suốt nhiều tuần. Tủ ẩm là điều kiện chung mà nhậy quần áo, cá bạc, gián nhỏ và nấm mốc đều ưa; chúng thường xuất hiện cùng lúc sau một mùa nồm.
Cách giữ tủ áo qua mùa nồm gồm bốn nhóm việc: chặn hơi ẩm vào phòng (đóng cửa khi trời nồm, hút ẩm), giữ tủ thông thoáng (kê cách tường, không nhồi chặt), chỉ cất đồ thật khô (sấy, là, phơi trong nhà có quạt), và kiểm tra định kỳ để thấy sớm mốc, nhậy. Không cần hoá chất diệt côn trùng nào.
Bài này tập trung vào tủ quần áo. Cách xử lý từng loài — nhậy, cá bạc, bọ thảm — có bài riêng trong cùng chuyên mục.
Vì sao mùa nồm làm tủ áo thành “nhà” của côn trùng
Nồm xảy ra khi sau những đợt lạnh, gió ẩm từ biển thổi vào, nhiệt độ không khí tăng nhanh trong khi tường, sàn, đồ gỗ vẫn lạnh. Hơi nước gặp bề mặt lạnh thì ngưng tụ — đó là lý do sàn nhà “đổ mồ hôi”, tường chảy nước. Bên trong tủ gỗ đóng kín, độ ẩm có thể còn cao hơn ngoài phòng, vì hơi nước vào rồi không thoát ra được.
Với côn trùng, vải ẩm mềm hơn, có mùi hơn và dễ phát triển nấm mốc — nguồn thức ăn của rận sách và một số côn trùng nhỏ. Cá bạc cần độ ẩm cao để sống; nhậy quần áo đẻ trứng thuận lợi hơn trên vải ẩm có mùi người; gián nhỏ sống trong đồ gỗ tìm tới tủ ẩm, tối. Nấm mốc thì lan nhanh trên đồ bông, đồ da, gỗ tủ.
Kết quả là sau mùa nồm, nhiều gia đình mở tủ thấy cùng lúc áo len thủng lỗ, áo sơ mi có đốm mốc đen, giấy lót tủ bị gặm, mùi ẩm mốc khó chịu. Xử lý từng thứ một mà không xử lý độ ẩm thì năm sau lặp lại.
Ở miền Nam và miền Trung không có nồm theo đúng nghĩa, nhưng mùa mưa kéo dài, nhà gần sông, tầng trệt, nhà có tường thấm cũng tạo điều kiện tương tự. Phần lớn lời khuyên dưới đây vẫn áp dụng được.
Những ngày nồm: làm gì với cửa, phòng và tủ
Phản xạ quen thuộc là mở toang cửa cho thoáng — nhưng ngày nồm, không khí ngoài trời chính là nguồn ẩm. Thứ tự đúng hơn:
- Đóng cửa sổ, cửa ra ban công khi trời nồm (không khí ngoài trời ẩm, tường và sàn đổ nước). Chỉ mở lại khi trời hanh, có gió khô hoặc nắng lên.
- Bật máy hút ẩm, hoặc chế độ làm khô của điều hoà, trong phòng có tủ áo, đóng cửa phòng để máy làm việc hiệu quả.
- Không phơi quần áo ướt trong phòng ngủ; dùng máy sấy hoặc phơi ở khu vực riêng có quạt thông gió.
- Hạn chế mở tủ áo nhiều lần trong ngày nồm; lấy đồ xong đóng ngay.
- Đặt gói hút ẩm hoặc hộp hút ẩm trong từng ngăn tủ, thay khi bão hoà; hộp dạng có nước đọng phải để chỗ phẳng, xa tầm tay trẻ.
- Lau khô sàn, tường quanh tủ bằng khăn khô; chỗ chân tủ chạm sàn hay đọng nước.
- Khi trời hanh trở lại, mở cửa tủ vài giờ cho thông gió, mở cửa phòng.
Một ẩm kế điện tử nhỏ đặt trong phòng giúp biết khi nào nên đóng hay mở cửa, thay vì đoán. Khi độ ẩm trong phòng thấp hơn rõ ngoài trời, cách làm đang đúng hướng.
Kê tủ và sắp xếp để không khí lưu thông
Tủ gỗ kê sát tường ngoài là điểm ngưng tụ hơi ẩm lý tưởng. Sắp xếp lại tủ giúp giảm ẩm mà không tốn điện:
- Kê tủ cách tường vài phân để không khí lưu thông phía sau; nếu có thể, không đặt tủ áo ở tường hướng ngoài hay tường giáp nhà tắm.
- Kê chân tủ cao khỏi sàn, hoặc lót miếng đệm chân để đáy tủ không hút ẩm từ sàn.
- Không nhồi quần áo quá chặt; để khe giữa các móc treo, các chồng áo.
- Ngăn dưới cùng, sát sàn, chỉ để đồ ít giá trị, chịu ẩm; đồ len, đồ lụa, đồ da để ngăn trên.
- Giỏ, hộp đựng nên có lỗ thoáng hoặc là hộp kín hẳn có gói hút ẩm — tránh túi ni lông mỏng buộc hờ, giữ hơi ẩm bên trong.
- Tủ âm tường, tủ kín không có khe thoáng: mở cửa tủ vào ngày khô ráo, cân nhắc khoan thêm lỗ thoáng ở cánh nếu tủ thường xuyên ẩm (nhờ thợ mộc).
- Bỏ giấy báo lót tủ cũ: giấy hút ẩm, mốc và là thức ăn cho cá bạc.
Những điều chỉnh này làm một lần, tác dụng cả năm, và giúp phát hiện sớm vấn đề thấm tường phía sau tủ — thứ thường chỉ lộ ra khi đã mốc nặng.
Chỉ cất đồ thật khô: phơi, sấy, là đúng cách
Đồ mặc rồi chưa giặt, đồ giặt chưa khô hẳn cho vào tủ ngày nồm là cách nhanh nhất để mốc và côn trùng tìm đến. Mồ hôi, bã nhờn trên vải cùng với hơi ẩm là thức ăn và điều kiện cho nấm mốc; nhậy quần áo cũng chuộng đồ có mùi người. Giữ một nguyên tắc: đồ chưa giặt thì để giỏ thoáng ngoài tủ, đồ giặt rồi phải khô hoàn toàn mới cất.
Ngày nồm, phơi trong nhà gần như không làm đồ khô được; đồ để lâu còn ám mùi. Máy sấy là lựa chọn tốt nhất nếu có. Nếu không, phơi ở khu vực có quạt thông gió hoặc chạy máy hút ẩm, đặt quạt thổi trực tiếp vào giàn phơi, và giãn khoảng cách giữa các món. Là (ủi) đồ trước khi cất cũng giúp vải khô hẳn ở đường may và nếp gấp.
Đồ len, đồ dạ chỉ dùng mùa lạnh nên được giặt hoặc giặt khô trước khi cất vào cuối mùa — trùng với thời điểm mùa nồm bắt đầu ở miền Bắc. Đây là thời điểm dễ chủ quan nhất: đồ còn mặc dở dang, thời tiết ẩm, ngại giặt. Chờ một đợt hanh khô để giặt và cất là lựa chọn an toàn hơn.
Sau mùa nồm, chọn ngày nắng ráo đem đồ ra phơi chỗ râm thoáng gió, kiểm tra từng món trước khi cất cho mùa sau.
Thấy gì trong tủ sau mùa nồm và nên làm gì
Mở tủ sau những tuần ẩm, bạn có thể gặp một hoặc nhiều dấu hiệu dưới đây. Mỗi dấu hiệu gợi ý một việc cụ thể:
| Dấu hiệu | Nhiều khả năng là | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Đốm đen, xanh, trắng trên vải, mùi mốc | Nấm mốc | Giặt lại theo nhãn, phơi khô; đồ mốc nặng nhờ tiệm giặt; lau khô tủ |
| Lỗ thủng nhỏ có tơ trên đồ len | Nhậy quần áo | Tách riêng, giặt hoặc cấp đông; hút bụi tủ |
| Vải mỏng, vết gặm và ố vàng trên đồ bông có hồ, giấy lót bị gặm | Cá bạc | Bỏ giấy lót, giảm ẩm, hút bụi góc tủ |
| Gián nhỏ màu nâu, chấm phân đen trong khe tủ | Gián nhỏ sống trong đồ gỗ | Hút bụi khe, lau sạch, dọn đồ ăn vặt khỏi phòng ngủ, bịt khe |
| Côn trùng trắng li ti trên giấy, đồ ẩm | Rận sách, mạt — dấu hiệu nấm mốc | Làm khô, bỏ vật ẩm mốc |
| Mùi ẩm nhưng không thấy gì | Độ ẩm cao kéo dài | Hút ẩm, kê tủ cách tường, kiểm tra tường thấm phía sau |
Nếu đốm mốc xuất hiện trên tường phía sau tủ, gỗ hậu tủ bị phồng, mềm, đó là dấu hiệu thấm cần thợ kiểm tra. Gỗ ẩm kéo dài cũng là điều kiện cho mối, mọt gỗ.
Gói hút ẩm, than hoạt tính, vôi bột: dùng sao cho an toàn
Gói hạt hút ẩm. Tiện cho ngăn kéo, hộp kín. Nhiều loại đổi màu khi bão hoà; một số có thể sấy lại theo hướng dẫn. Để xa tầm tay trẻ nhỏ và thú cưng, vì một số loại hạt chỉ thị màu không nên nuốt; nếu nuốt phải, liên hệ cơ sở y tế hoặc bác sĩ thú y và mang theo gói.
Hộp hút ẩm dạng muối hút nước. Hút được khá nhiều ẩm trong tủ lớn, nhưng nước đọng trong hộp là dung dịch muối đậm đặc, có thể làm hỏng gỗ, vải nếu đổ, và không an toàn nếu trẻ uống. Đặt chỗ phẳng, chắc, đổ bỏ theo hướng dẫn trên bao bì.
Than hoạt tính, than tre. Chủ yếu khử mùi, khả năng hút ẩm hạn chế hơn. Có thể dùng kèm, phơi nắng định kỳ.
Vôi bột, vôi sống. Cách cũ ở kho; trong tủ áo gia đình không nên dùng vì vôi sống phản ứng với nước toả nhiệt, gây bỏng da, mắt và tạo bụi.
Những tủ ít mở: tủ chăn, tủ đồ của ông bà, tủ đồ kỷ niệm
Tủ áo hằng ngày được mở nhiều lần nên ít khi để lâu không ai biết. Thiệt hại sau mùa nồm thường nằm ở những tủ ít mở: tủ chăn bông cất cả năm, tủ đồ của ông bà, rương đồ kỷ niệm, hộp áo dài, áo cưới, đồ của trẻ đã lớn giữ lại. Những tủ này kín, tối, ít xáo trộn — đúng điều kiện nhậy, cá bạc, mốc ưa thích.
Trước mùa nồm, lấy chăn bông, chăn len ra phơi một ngày hanh khô, gấp lại cho vào túi kín có gói hút ẩm. Áo dài, áo cưới, đồ lụa quý nên được giặt hoặc giặt khô trước khi cất, cất trong túi vải thoáng hoặc hộp có giấy lót không axit, không để trong túi ni lông của tiệm giặt nhiều năm.
Sau mùa nồm, dành một buổi mở hết những tủ này ra kiểm tra. Với người lớn tuổi, việc lục tủ nặng nhọc; con cháu có thể giúp, đồng thời nhân dịp đó bỏ bớt băng phiến cũ, thay bằng gói hút ẩm và hộp kín an toàn hơn.
Trẻ nhỏ, người dị ứng, thú cưng trong mùa nồm
Mùa nồm không chỉ làm hỏng quần áo; nấm mốc và mạt bụi tăng lên có thể làm nặng thêm viêm mũi dị ứng, hen, chàm ở trẻ và người lớn có cơ địa dị ứng. Giữ phòng ngủ khô, giặt và sấy khô ga gối, không để quần áo ẩm trong phòng ngủ là những việc giúp cả hai mặt. Nếu trẻ ho, khò khè, nghẹt mũi kéo dài trong mùa nồm, hãy đưa trẻ đi khám.
Đồ của trẻ sơ sinh cần được ưu tiên khô nhất: sấy hoặc là kỹ, cất trong hộp kín có gói hút ẩm ở chỗ trẻ không với tới. Không dùng băng phiến, long não để chống côn trùng cho tủ đồ trẻ em trong mùa nồm, dù mùi ẩm khó chịu tới đâu.
Chó mèo cũng dễ bị nấm da trong mùa ẩm; ổ nằm của thú cần giặt và sấy khô thường xuyên. Thú có mảng rụng lông, da đỏ, ngứa nhiều cần đưa tới bác sĩ thú y. Máy hút ẩm và hộp hút ẩm đặt chỗ thú không lật đổ được.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nồm có nên bật điều hoà để chống ẩm tủ áo không?
Chế độ làm khô của điều hoà giúp giảm ẩm trong phòng đóng kín, có lợi cho tủ áo. Kết hợp đóng cửa sổ khi trời nồm và chỉ mở khi trời hanh thì hiệu quả hơn.
Có nên bỏ đồ len vào túi hút chân không để cất qua mùa nồm?
Túi hút chân không chặn ẩm và côn trùng tốt nếu đồ đã khô hẳn. Tuy nhiên ép quá chặt lâu ngày có thể làm len xẹp, mất độ phồng; nhiều người chọn hộp kín có gói hút ẩm cho đồ len quý.
Quần áo bị mốc có giặt sạch được không?
Mốc nhẹ thường giặt sạch theo nhãn và phơi khô kỹ. Mốc lâu ngày có thể để lại vết ố khó tẩy. Không tự trộn các chất tẩy với nhau; đồ quý nên nhờ tiệm giặt chuyên.
Tủ nhựa có ít côn trùng hơn tủ gỗ không?
Tủ nhựa ít bị mối mọt và ít hút ẩm vào thân tủ, nhưng bên trong vẫn có thể ẩm nếu kín và chứa đồ chưa khô. Cách giữ đồ khô và thông thoáng vẫn quan trọng như nhau.
Thấy gián nhỏ trong tủ quần áo có phải nhà đầy gián không?
Chưa chắc. Vài con gián nhỏ trong tủ áo thường đi lạc từ bếp hoặc là loài gián nhỏ sống trong đồ gỗ. Dọn đồ ăn vặt khỏi phòng ngủ, hút bụi khe tủ, bịt khe và theo dõi; nếu thấy nhiều, xem thêm bài về gián trong chuyên mục.
Bao lâu nên thay gói hút ẩm trong tủ?
Tuỳ độ ẩm và kích thước tủ; mùa nồm có thể phải thay hoặc sấy lại sau vài tuần. Gói có hạt chỉ thị đổi màu giúp biết lúc cần thay.