Khi côn trùng bay ùa vào nhà buổi tối, cách đưa chúng ra nhanh và nhẹ nhàng nhất là tắt đèn trong phòng, mở một cửa ra phía ngoài và bật một ngọn đèn ở đó trong ít phút để chúng bay theo ánh sáng ra ngoài, rồi tắt đèn ngoài và đóng cửa lưới. Với những con đã đậu, dùng ly và tờ giấy hoặc chổi lông lùa ra; riêng kiến ba khoang tuyệt đối không đập hay miết trên da vì dịch trong cơ thể chúng gây bỏng rát.
Những tối oi bức sau mưa, đặc biệt đầu mùa mưa, là lúc thiêu thân, bướm đêm, bọ xít, bọ hung, cánh cam, kiến ba khoang và mối cánh bay ra nhiều nhất. Bài viết hướng dẫn cách xử lý theo từng nhóm, những điều không nên làm, và cách sắp xếp đèn, rèm, cửa để các tối sau không lặp lại.
Vì sao côn trùng hay bay vào nhà vào những tối nhất định
Nhiều loài côn trùng có cánh hoạt động mạnh nhất vào những tối nóng ẩm, ít gió, nhất là ngay sau cơn mưa đầu mùa. Đây là lúc một số loài bay ra giao phối hoặc tìm chỗ ở mới: mối cánh rời tổ cũ, kiến cánh bay giao phối, bọ cánh cứng vừa lột xác chui lên từ đất ẩm. Không khí ẩm và đất mềm sau mưa tạo điều kiện thuận lợi cho chúng.
Khi trời tối, ánh sáng từ cửa sổ, cửa ra ban công và đèn hiên trở thành điểm hút. Côn trùng bay quanh nguồn sáng, rồi theo khe cửa, cửa sổ mở hay chính lúc bạn mở cửa mà lọt vào trong. Một căn phòng sáng trắng với cửa mở toang vào tối mưa đầu mùa có thể đón cả trăm vị khách nhỏ trong vài phút.
Hiểu được điều này giúp bạn chủ động: những tối có dự báo mưa đầu mùa, chỉ cần đóng cửa lưới sớm, kéo rèm và giảm đèn là đã tránh được phần lớn rắc rối. Còn khi côn trùng đã vào, mục tiêu là đưa chúng ra mà không làm hại chúng, không làm hại người. Phản xạ đập, xịt hay đặt chậu nước bẫy thường gây hại nhiều hơn: dịch độc dính da, hoá chất trong phòng kín, xác côn trùng khắp sàn.
Bước đầu: dùng ánh sáng dẫn côn trùng ra ngoài
Cách này hiệu quả với phần lớn côn trùng bay hướng sáng như thiêu thân, bướm đêm, mối cánh, kiến cánh, bọ cánh cứng nhỏ:
- Tắt hết đèn trong phòng có côn trùng; tắt cả màn hình ti vi, máy tính đang sáng.
- Đóng cửa sang các phòng khác để côn trùng không lan sang.
- Mở một cửa ra ban công, sân hoặc cửa sổ lớn; bật đèn bên ngoài cửa đó.
- Chờ vài phút; côn trùng sẽ bay dần về phía ánh sáng bên ngoài.
- Tắt đèn ngoài, đóng cửa lưới hoặc cửa kính, kéo rèm.
- Bật lại đèn trong phòng; kiểm góc trần, rèm, chao đèn xem còn con nào đậu lại, đưa ra bằng ly và tờ giấy.
Nếu không có đèn ngoài, có thể dùng đèn pin đặt ở bậu cửa hướng ra ngoài. Tránh bật đèn ngoài quá lâu sau khi côn trùng đã ra, vì nó lại kéo thêm côn trùng từ xung quanh về gần cửa. Với căn hộ chỉ có một cửa sổ, làm tương tự: tắt đèn phòng, mở cửa sổ, chiếu đèn pin ra ngoài.
Kiến ba khoang: không đập, không miết, đưa ra cẩn thận
Kiến ba khoang không phải là kiến mà là một loài cánh cứng nhỏ, thân dài, có các khoang màu cam và đen xen kẽ. Chúng sống ở ruộng lúa, bãi cỏ ẩm, ven sông và bay vào nhà theo ánh đèn, nhất là vào mùa mưa. Trong dịch cơ thể của chúng có một chất độc có thể gây viêm da: nếu bị đập, miết, chà xát trên da, dịch này làm da đỏ, rát, phồng rộp thành vệt dài sau vài giờ, có khi lan sang vùng da tiếp xúc như hai mặt khuỷu tay gập.
Khi thấy kiến ba khoang trên người, đừng vỗ hay gạt bằng tay; thổi nhẹ hoặc dùng tờ giấy hất nó ra. Con đang bò trên tường, sàn, bàn thì dùng chổi lông mềm lùa vào ly hoặc hộp, đậy tờ giấy rồi mang ra xa thả. Nếu lỡ chạm hoặc nghi đã dính, rửa ngay vùng da bằng nhiều nước và xà phòng, không gãi, không dụi mắt bằng tay vừa chạm.
Vết viêm da do kiến ba khoang thường tự lành sau một thời gian nếu được giữ sạch, nhưng nên đi khám khi vết bỏng rộng, phồng rộp nhiều, gần mắt, có dấu hiệu nhiễm trùng như sưng nóng, chảy mủ, sốt, hoặc ở trẻ nhỏ. Không tự bôi các loại thuốc, lá cây khi chưa hỏi nhân viên y tế. Vào mùa kiến ba khoang, giũ chăn gối trước khi ngủ và giảm đèn sáng gần giường. Phơi khăn, quần áo ngoài ban công thì thu vào trước khi trời tối và giũ kỹ trước khi mặc, vì kiến ba khoang hay đậu trên đồ vải phơi gần đèn.
Mối cánh, bọ xít, bọ hung, cánh cam và nhóm cánh cứng
Mối cánh. Bay ra hàng loạt vào tối mưa, rụng cánh rồi bò đi tìm chỗ ẩm. Tắt đèn, đóng cửa, sáng hôm sau quét cánh rụng. Một đợt mối cánh bay vào không có nghĩa nhà đã có tổ mối, nhưng là lời nhắc kiểm đồ gỗ, khung cửa, chân tường trong những tuần sau.
Bọ xít. Khi bị đè hay bị doạ, bọ xít tiết ra mùi hôi hắc khó chịu và có thể gây kích ứng da, mắt. Đừng bóp hay đập; úp ly rồi đưa ra ngoài. Nếu dính dịch lên da, rửa xà phòng.
Bọ hung, cánh cam, bọ cánh cứng lớn. Vô hại, bay vụng và hay va vào đèn, rơi xuống sàn nằm ngửa. Dùng tờ giấy cứng cho chúng bám vào rồi mang ra thả ở bãi cỏ, gốc cây.
Kiến cánh. Thường là cuộc bay giao phối của tổ kiến gần đó. Tắt đèn, chờ chúng ra; những con rơi lại hút bụi hoặc quét ra ngoài.
Không đặt chậu nước dưới đèn. Mẹo đặt chậu nước dưới bóng đèn cho côn trùng rơi xuống là cách làm chúng chết đuối. Nó cũng để lại nước đọng trong nhà. Tắt đèn và mở lối ra cho chúng là cách nhẹ nhàng hơn.
Nhận diện nhanh và cách đưa ra
Bảng tóm tắt các vị khách hay gặp vào buổi tối:
| Loài | Nhận biết | Cách đưa ra | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Thiêu thân, bướm đêm | Cánh phủ vảy bụi, bay lượn quanh đèn | Tắt đèn trong, bật đèn ngoài | Vảy cánh có thể gây hắt hơi ở người nhạy cảm |
| Kiến ba khoang | Thân dài nhỏ, khoang cam đen | Chổi lông lùa vào ly | Không đập, không miết trên da |
| Bọ xít | Thân dẹt hình khiên | Úp ly, tờ giấy | Mùi hôi khi bị đè |
| Mối cánh | Cánh dài gấp đôi thân, rụng dễ | Tắt đèn, đóng cửa, quét cánh | Để ý dấu hiệu mối trong nhà |
| Bọ hung, cánh cam | To, vỏ cứng bóng, bay vụng | Cho bám tờ giấy, thả ra cỏ | Vô hại |
| Dế, châu chấu | Nhảy, kêu đêm | Úp ly nhanh | Hay trốn gầm tủ |
Côn trùng có thể khác nhau theo vùng. Khi không chắc một loài có độc hay không, hãy coi như có và dùng dụng cụ thay vì tay. Chụp một tấm ảnh rõ trước khi thả giúp bạn tra cứu hoặc hỏi người có kinh nghiệm sau đó, và lần sau nhận ra ngay.
Để các tối sau không lặp lại
Một vài điều chỉnh nhỏ giúp giảm hẳn số côn trùng bay vào mỗi tối:
- Đóng cửa lưới, kéo rèm trước khi bật đèn, nhất là những tối có mưa đầu mùa.
- Dùng đèn ánh sáng vàng ấm cho phòng gần cửa ra vào và ban công; đèn trắng lạnh hút côn trùng nhiều hơn.
- Đặt đèn hiên xa cửa, hoặc dùng cảm biến chuyển động.
- Lắp ron chân cửa và kiểm lưới ô thoáng; nhiều côn trùng nhỏ lọt qua khe dưới cửa.
- Ở phòng làm việc, học bài buổi tối, dùng đèn bàn chiếu xuống thay vì đèn trần sáng hắt ra cửa sổ.
- Theo dõi dự báo thời tiết: tối oi sau mưa đầu mùa là lúc nên đóng cửa sớm.
Những điều chỉnh này đồng thời giảm côn trùng bị chết quanh đèn mỗi đêm — một kiểu không sát sinh từ gốc. Sau vài tuần, bạn sẽ biết những tối nào trong năm nhà mình hay bị côn trùng ghé thăm, và chủ động đóng cửa từ chiều.
Khi côn trùng bay vào phòng ngủ lúc đã tắt đèn
Có những đêm, côn trùng vào phòng ngủ ngay cả khi đèn đã tắt: ánh sáng từ điện thoại, đèn ngủ, đèn đường hắt vào, hoặc chúng đã ở trong phòng từ trước. Tiếng vo ve của bọ cánh cứng va vào tường, dế kêu dưới gầm giường hay một con bướm đêm đậu trên rèm có thể làm cả nhà khó ngủ.
Trước hết, tắt màn hình điện thoại và đèn ngủ một lúc để côn trùng bớt bay loạn. Nếu cần tìm, dùng đèn pin chiếu thấp, không chiếu lên trần làm côn trùng bay về phía mặt. Với bọ cánh cứng, bướm đêm, chờ chúng đậu rồi úp ly. Với dế, nghe tiếng để khoanh vùng, soi gầm giường, gầm tủ; dế thường im khi có rung động, nên tiến lại chậm.
Nếu không bắt được, đừng thức cả đêm: buông màn kín, bật quạt nhẹ, sáng ra mở cửa sổ, côn trùng sẽ tự tìm lối. Với trẻ nhỏ sợ hãi, người lớn có thể bình tĩnh giải thích con vật chỉ đi lạc, rồi cùng trẻ thả nó ra ngoài vào buổi sáng — một cách giúp trẻ bớt sợ côn trùng.
Lưu ý cho trẻ nhỏ, thú cưng và người dị ứng
Trẻ nhỏ hay tò mò bắt côn trùng bò trên sàn; dặn trẻ không chạm vào kiến ba khoang, bọ xít, sâu có lông, và rửa tay sau khi chơi. Kiểm chăn gối, nôi, cũi của trẻ vào mùa kiến ba khoang trước khi cho trẻ ngủ; da trẻ mỏng nên vết viêm da dễ lan rộng hơn.
Mèo, chó hay vồ côn trùng bay quanh đèn; phần lớn vô hại, nhưng vồ phải kiến ba khoang hay bọ xít có thể làm thú cưng chảy dãi, khó chịu ở miệng. Nếu thú cưng có biểu hiện bất thường kéo dài, sưng miệng, nôn, hãy đưa tới bác sĩ thú y.
Người dị ứng có thể hắt hơi, ngứa mắt khi có nhiều bướm đêm, côn trùng nhỏ trong phòng, vì vảy cánh và mảnh vụn cơ thể của chúng. Sau một tối côn trùng vào nhiều, hút bụi và lau bề mặt vào sáng hôm sau. Không xịt bình xịt côn trùng trong phòng kín để "dọn cho nhanh": hoá chất bay trong không khí ảnh hưởng tới người trước khi kịp tới hết côn trùng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao có tối côn trùng vào rất nhiều, có tối không?
Nhiều loài bay ra theo điều kiện thời tiết: tối nóng ẩm, ít gió, sau mưa. Mùa và chu kỳ giao phối cũng ảnh hưởng. Những tối như vậy nên đóng cửa lưới sớm và giảm đèn.
Lỡ đập kiến ba khoang trên tay thì làm gì?
Rửa ngay vùng da bằng nhiều nước và xà phòng, không gãi, không dụi mắt. Theo dõi trong vài giờ tới vài ngày; nếu da phồng rộp rộng, gần mắt, sưng đau nhiều hoặc có sốt, nên đi khám.
Mối cánh bay vào nhà có phải nhà đã có mối không?
Không nhất thiết; mối cánh có thể từ tổ ngoài vườn, nhà bên bay tới theo ánh đèn. Nhưng nên kiểm đồ gỗ, khung cửa, chân tường trong những tuần sau xem có đường đất, gỗ rỗng không.
Có nên dùng vợt điện để xử lý côn trùng bay vào?
Vợt điện giết côn trùng và có thể làm bắn dịch, mảnh xác, nhất là với kiến ba khoang và bọ xít. Tắt đèn, mở lối ra và dùng ly, tờ giấy là cách nhẹ nhàng hơn mà cũng không chậm hơn bao nhiêu.
Bọ xít vào nhà có cắn người không?
Phần lớn bọ xít gặp trong nhà không cắn người, chỉ tiết mùi hôi khi bị đè. Hãy úp ly đưa ra ngoài, rửa tay nếu chạm, và tránh để dịch dính vào mắt.