Khi kiến kéo thành hàng dài vào bếp, chúng đang đi theo một con đường mùi do những con trinh sát để lại sau khi tìm được thức ăn. Cách xử lý không cần thuốc gồm bốn việc theo thứ tự: lần theo hàng kiến tìm nguồn ăn và lối vào, dọn nguồn ăn, lau xoá vệt mùi bằng nước xà phòng hoặc giấm pha loãng, rồi bịt lối vào. Làm đủ bốn việc trong một buổi, đa số đàn kiến bếp thưa hẳn sau một đến ba ngày.
Sai lầm hay gặp là xịt thẳng vào hàng kiến. Bình xịt chỉ giết những con đang đi, trong khi phần lớn đàn ở trong tổ; mùi thuốc còn làm kiến đổi đường hoặc tách tổ, nên hôm sau chúng xuất hiện ở chỗ mới.
Hướng dẫn dưới đây dành cho căn bếp gia đình, quán nhỏ — nơi người ta nấu ăn mỗi ngày và có trẻ nhỏ, chó mèo đi lại, nên mọi bước đều không dùng hoá chất diệt côn trùng.
Bước 1 — Lần theo hàng kiến cả hai đầu
Đừng vội lau. Hàng kiến lúc này là manh mối quý nhất: một đầu dẫn tới thứ chúng đang ăn, đầu kia dẫn tới lối vào hoặc tổ. Dành mười phút để đọc nó:
- Đi dọc hàng kiến về phía đông nhất: thường là hũ đường hở nắp, vết nước ngọt khô trên kệ, hộp bánh, bát thức ăn của chó mèo, túi rác.
- Quay lại đi ngược về phía hàng kiến biến mất: khe giữa tường và mặt bếp, kẽ gạch ốp, lỗ quanh ống nước, khung cửa sổ, ổ điện sát nền.
- Dùng đèn pin soi nghiêng sát mặt tường, hàng kiến hiện rõ hơn. Đánh dấu điểm vào bằng một mẩu băng dính giấy nhỏ.
- Nếu hàng kiến đi lên trần hoặc ra ngoài cửa sổ, tổ có thể nằm ngoài nhà; nếu biến mất vào khe tủ, ổ điện, tổ có thể ở ngay trong bếp.
- Chụp một tấm ảnh hàng kiến; ảnh giúp nhận ra loài và so sánh sau vài ngày xem đã thưa chưa.
Có khi bạn sẽ thấy hai, ba hàng kiến đi từ hai lối khác nhau tới cùng một nguồn ăn. Ghi nhận cả hai. Bỏ sót một lối là kiến quay lại theo lối đó.
Bước 2 — Dọn nguồn ăn: những chỗ ngọt hay bị bỏ quên
Kiến bếp phần lớn tìm đường và chất ngọt, sau đó tới dầu mỡ, đạm. Ngoài hũ đường, những chỗ dưới đây hay bị bỏ quên:
- Vết mật ong, nước ngọt, sữa đặc khô trên miệng chai, đáy lọ, mặt kệ gia vị.
- Đáy thùng rác dính nước rác, túi rác có vỏ trái cây, ly trà sữa uống dở.
- Bát ăn của chó mèo để qua giờ ăn, hạt thức ăn rơi xuống sàn.
- Khe giữa bếp ga và mặt đá, nơi dầu mỡ, vụn thức ăn tích lại.
- Lò vi sóng, lò nướng có vụn bánh, nồi cơm điện để cơm nguội lâu.
- Hũ đường có nắp nhưng không kín: kiến đường nhỏ li ti chui được qua ren nắp.
- Bàn thờ gia đình có bánh kẹo, trái cây chín, hoa quả để nhiều ngày.
Chuyển đường, bánh kẹo, mật ong vào hộp có gioăng cao su; hộp nhựa nắp gài thường kín hơn hũ nắp vặn. Với hũ đang dùng hằng ngày, có thể đặt hũ trên một đĩa nước nhỏ — kiến không bơi qua được — nhưng cần thay nước thường xuyên để không thành chỗ muỗi đẻ. Bàn thờ thì thay trái cây trước khi quá chín, lau mặt bàn thường xuyên.
Bước 3 — Xoá vệt mùi: vì sao phải lau chứ không chỉ quét
Pheromone của kiến là các phân tử bám trên bề mặt. Quét hay thổi đi những con kiến không làm mất vệt mùi; chỉ cần vài giờ, những con kiến khác từ tổ ra lại tìm thấy đường cũ. Muốn xoá, cần lau ướt bằng chất có khả năng hoà tan và phá lớp mùi: nước pha xà phòng rửa bát, nước pha giấm, hoặc nước lau sàn thông thường.
Lau dọc toàn bộ đường kiến, rộng sang hai bên vài phân, kể cả đoạn đi trên tường, bậu cửa, chân tủ. Lau từ nguồn ăn về phía lối vào để không kéo mùi ngược lại. Với gạch có ron, dùng bàn chải nhỏ chải dọc ron. Lau xong để khô; bề mặt ẩm còn lại lại là chỗ hút kiến tìm nước.
Giấm hay xà phòng không “đuổi” kiến theo nghĩa tạo một hàng rào mùi lâu dài; chúng chỉ xoá đường cũ. Kiến trinh sát vẫn có thể tìm đường mới nếu nguồn ăn còn. Vì thế bước 2 và bước 3 phải đi cùng nhau: dọn nguồn ăn trước, xoá vệt mùi sau, để trinh sát quay lại không còn gì để báo về tổ.
Bước 4 — Bịt lối vào và giữ ranh giới
Điểm vào đã đánh dấu ở bước 1 giờ cần được bịt. Khe nhỏ giữa mặt bếp và tường, kẽ gạch ốp hở, lỗ quanh ống nước, ống điều hoà có thể trám bằng keo silicon; khe lớn hơn dùng vữa hoặc keo bọt nở rồi gọt phẳng. Khung cửa sổ hở dùng ron cao su dán. Ổ điện sát nền có kiến chui ra thì không tự tháo — nhờ thợ điện kiểm tra và bịt từ bên trong khi đã ngắt điện.
Bịt khe không giết con kiến nào, nhưng cắt luôn đường vào cho những lứa sau, kể cả gián, nhện nhỏ và chuột nếu khe đủ lớn. Đây là việc làm một lần dùng nhiều năm, và là lý do bước 4 đáng công hơn mọi bình xịt.
Nếu tổ ở ngoài nhà, có thể tạo khoảng sạch dọc chân tường ngoài: không để chậu cây, đống gạch, gỗ sát tường, phát quang cành cây chạm mái và cửa sổ. Kiến vẫn sống ngoài vườn, đúng chỗ của chúng; bạn chỉ không mở cửa mời chúng vào.
Kiến quay lại sau vài ngày: đọc dấu hiệu
Sau khi làm đủ bốn bước, kiến có thể thưa đi rồi quay lại. Mỗi kiểu quay lại gợi ý một nguyên nhân khác:
| Dấu hiệu | Nguyên nhân hay gặp | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Kiến quay lại đúng đường cũ | Vệt mùi chưa xoá hết, hoặc nguồn ăn cũ chưa dọn | Lau lại kỹ hơn, kiểm tra hũ, chai lọ dính đường |
| Kiến xuất hiện ở chỗ mới gần đó | Còn lối vào thứ hai, hoặc đàn đã tách tổ | Lần đường mới, bịt khe mới |
| Kiến chỉ đến quanh bồn rửa, chậu cây | Chúng tìm nước hơn là thức ăn (hay gặp mùa khô) | Lau khô bồn rửa buổi tối, sửa vòi rỉ, lót đĩa chậu cây |
| Kiến có cả vào ban đêm, mùa khô, tầng cao | Tổ có thể ở trong nhà: khe tường, hộp điện, gầm tủ | Kiểm tra kỹ các khe kín; với ổ điện, nhờ thợ |
| Kiến kéo đàn sau một trận mưa lớn | Tổ ngoài trời bị ngập, cả đàn dời vào | Thường tự rút khi đất khô; bịt khe, giữ đồ ăn kín |
Nếu sau hai, ba tuần làm đúng mà kiến vẫn đông trong bếp, có thể tổ nằm sâu trong kết cấu. Khi đó cân nhắc các biện pháp khác theo nguyên lý an toàn, nhưng hầu hết căn bếp không cần đến bước này.
Lịch kiểm tra căn bếp theo mùa để kiến không kịp kéo đàn
Kiến bếp có mùa rõ rệt. Thay vì đợi thấy hàng kiến mới xử lý, có thể gắn vài việc kiểm tra vào những thời điểm trong năm mà kiến hay đổi chỗ:
- Đầu mùa mưa (miền Nam thường từ khoảng tháng Năm, miền Bắc mưa nhiều vào mùa hè): kiểm tra và trám khe chân tường, kẽ gạch quanh bồn rửa, lỗ ống nước xuyên tường — đây là lúc nhiều đàn ngoài trời bị ngập và tìm chỗ khô.
- Giữa mùa khô: soát các nguồn nước nhỏ — vòi rỉ, khay hứng nước dưới chạn bát, đĩa lót chậu cây, khay nước tủ lạnh. Mùa khô kiến vào nhà chủ yếu để tìm nước.
- Trước và sau Tết: bánh kẹo, mứt, trái cây, đồ cúng nhiều hơn hẳn mọi tháng. Dùng hộp kín cho mứt, kẹo; thay mâm trái cây trước khi chín nẫu; lau mặt bàn thờ, bàn khách mỗi ngày.
- Sau khi sửa nhà, thay tủ bếp, đục tường: khe mới hở ra quanh ống, quanh tủ; kiểm tra và trám lại khi thợ làm xong.
- Khi đem chậu cây từ ngoài vào: nhấc chậu xem đáy, gõ nhẹ thành chậu trên khay trắng; có kiến thì xử lý ngoài sân trước rồi mới mang vào.
Mỗi lần kiểm tra chỉ mất mười lăm, hai mươi phút. Gắn vào những dịp có sẵn trong năm — dọn nhà đón mưa, dọn nhà đón Tết — để không phải nhớ thêm một việc mới.
Vì sao không xịt và khi nào mới tính đến sản phẩm diệt kiến
Xịt vào hàng kiến tạo cảm giác giải quyết ngay: vài giây là sàn sạch kiến. Nhưng như đã nói, đó chỉ là kiến thợ đang đi; tổ có thể chứa gấp nhiều lần số đó cùng ấu trùng và kiến chúa. Mùi thuốc còn làm hỏng vệt mùi cũ theo cách kiến không thích, và với các loài kiến nhỏ nhiều chúa, xáo trộn mạnh có thể khiến đàn tách ra thành nhiều tổ nhỏ. Kết quả hay gặp là vài ngày sau kiến xuất hiện ở ba chỗ thay vì một.
Xịt trong bếp còn để lại hoá chất trên mặt bếp, thớt, bát đĩa — đúng nơi chuẩn bị thức ăn. Với nhà có trẻ bò, chó mèo liếm sàn, bể cá đặt gần bếp, rủi ro này không đáng đổi lấy vài giây sạch kiến.
Nếu đã làm đủ các bước mà một tổ trong kết cấu vẫn gây phiền, sản phẩm dạng bả được thiết kế cho kiến mang về tổ là lựa chọn ít phơi nhiễm hơn xịt, nhưng vẫn là hoá chất: đọc kỹ nhãn, làm đúng nhãn, đặt trong hộp kín ở nơi trẻ và thú cưng không chạm tới, hoặc nhờ đơn vị có giấy phép. Không tự trộn bả từ hoá chất và đồ ngọt.
Trẻ nhỏ, thú cưng và người dị ứng khi xử lý kiến bếp
Bốn bước trên gần như không có rủi ro hoá chất, nên phù hợp cho mọi gia đình. Vài lưu ý nhỏ vẫn cần: nước pha giấm hay xà phòng chỉ dùng để lau, không để trong ly cốc dễ bị trẻ nhầm là nước uống; keo silicon khi mới bơm có mùi, cần mở cửa thông gió và để trẻ, người hen tránh xa vài giờ cho keo khô.
Đĩa nước kê dưới hũ đường hay chân bát ăn của chó mèo là cách cũ hiệu quả, nhưng phải thay nước hai, ba ngày một lần để không thành chỗ muỗi đẻ — nhất là mùa sốt xuất huyết. Bát ăn của chó mèo nên rửa ngay sau bữa; thức ăn ướt để lâu là nguồn hút kiến mạnh nhất trong nhà nuôi thú.
Thức ăn bị kiến bò vào, nhất là sữa, bột, cháo cho trẻ nhỏ, an toàn nhất là bỏ đi, vì kiến có thể đã đi qua thùng rác, cống rãnh trước đó. Bé bị kiến cắn nhiều nốt, sưng đỏ lan rộng, quấy khóc bất thường, hoặc có dấu hiệu khó thở, nổi mề đay khắp người thì cần đưa đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Phấn viết bảng vạch đường có chặn được kiến không?
Vạch phấn có thể làm đứt vệt mùi và kiến lúng túng một lúc, nhưng chúng sẽ đi vòng hoặc qua vạch khi phấn bị lau mất. Đây là cách tạm thời, không thay được việc dọn nguồn ăn và bịt khe.
Kiến bò vào hũ đường rồi, đường đó có dùng được không?
Có thể rây đường hoặc đổ ra khay phơi nắng nhẹ để kiến bò đi, nhưng nếu dùng cho trẻ nhỏ hoặc người ốm, an toàn hơn là bỏ phần trên cùng hoặc bỏ cả hũ. Sau đó chuyển sang hộp có gioăng kín.
Vì sao lau giấm xong hôm sau kiến lại về?
Thường là vì nguồn ăn vẫn còn đâu đó, hoặc còn lối vào chưa bịt. Giấm xoá đường cũ nhưng không ngăn trinh sát tìm đường mới. Kiểm tra lại các chỗ ngọt bị bỏ quên và lần lại hàng kiến mới.
Có nên đổ nước sôi vào chỗ kiến ra không?
Không nên trong nhà. Nước sôi có thể làm hỏng keo, ống nhựa, ổ điện và gây bỏng, trong khi tổ nằm sâu thường không bị ảnh hưởng nhiều. Bịt lối vào và cắt nguồn ăn an toàn hơn.
Kiến vào tủ lạnh được không?
Kiến nhỏ có thể chui qua gioăng tủ lạnh bị hở hoặc bò theo ống thoát nước phía sau. Kiểm tra gioăng, lau khay hứng nước phía sau tủ và cất đồ ngọt trong hộp kín cả khi để trong tủ lạnh.
Mất bao lâu để kiến bếp thưa hẳn?
Với kiến từ tổ ngoài nhà, thường một đến ba ngày sau khi dọn nguồn ăn, xoá vệt mùi và bịt lối vào. Với tổ trong kết cấu, có thể cần vài tuần giữ nếp đều đặn, và đôi khi cần biện pháp khác theo nguyên lý an toàn.