Ở tầng cao chung cư vẫn có muỗi vì hai lẽ: muỗi đi lên theo thang máy, cầu thang, hành lang, ống kỹ thuật và theo chính người ra vào; và muỗi sinh ra ngay trong toà nhà — từ bình hoa, chậu cây, khay nước tủ lạnh, khay hứng nước điều hoà trong căn hộ, cho tới nước đọng ở tầng hầm, hố thang máy, bồn hoa sảnh, bể nước mái. Muốn ít muỗi, phải làm cả hai phía: dọn nơi đẻ trong căn hộ mình và phối hợp với ban quản lý, hàng xóm ở khu chung.
Nhiều người tin rằng muỗi không bay được lên cao, nên ở tầng hai mươi là yên tâm. Thực tế muỗi vằn — loài truyền sốt xuất huyết — sống rất tốt trong nhà cao tầng, vì nhà kín gió, nhiều góc tối và có nước. Bài này đi từ căn hộ ra hành lang và xuống tầng hầm.
Muỗi lên tầng cao bằng cách nào
Muỗi vằn là loài bay yếu và bay thấp; tự bay thẳng từ mặt đất lên tầng cao bên ngoài toà nhà không phải là cách chính. Đường đi phổ biến hơn là "đi nhờ": đậu trên quần áo, túi xách, xe đẩy, theo người vào thang máy, bay ra ở tầng nào đó. Cầu thang bộ, giếng thang máy, hộp kỹ thuật chứa đường ống, hệ thống ống thông gió cũng là những hành lang kín gió, tối, ẩm mà muỗi có thể đi lại.
Ngoài ra, mỗi tầng đều có thể có nơi muỗi đẻ riêng. Khi muỗi sinh ra ở tầng mười lăm từ chậu cây ban công của một căn hộ, thì với các căn xung quanh, nguồn muỗi đang ở ngay bên cạnh chứ không phải dưới mặt đất. Một số nghiên cứu ở các thành phố nhiều nhà cao tầng trong khu vực đã ghi nhận lăng quăng và muỗi vằn ở các tầng rất cao.
Kết luận thực tế: ở tầng cao có thể ít muỗi hơn tầng thấp gần cây xanh, nhưng không có tầng nào "miễn nhiễm". Đặc biệt mùa sốt xuất huyết, cư dân chung cư cần phòng như mọi gia đình khác.
Nơi muỗi đẻ ngay trong căn hộ
Căn hộ chung cư thường kín, ít nắng, có điều hoà — rất hợp cho muỗi vằn trú và đẻ. Kiểm theo danh sách này mỗi tuần:
- Bình hoa, lọ hoa trên bàn thờ, bàn khách: thay nước và cọ đáy ít nhất hai lần mỗi tuần.
- Chậu cây thuỷ sinh, cây trồng trong nước: thay nước, rửa rễ, rửa lọ định kỳ.
- Đĩa lót chậu cây ở ban công, lô gia: đổ nước thừa sau khi tưới; rải sỏi khô vào đĩa.
- Khay hứng nước ở mặt sau, phía dưới tủ lạnh: kéo tủ ra kiểm, đổ và lau khô.
- Khay và đường ống xả nước ngưng điều hoà: ống xả không được tắc hay đọng đầu ống; với máy treo tường, nhờ thợ kiểm khi vệ sinh định kỳ.
- Phễu thu sàn lô gia, ban công: nước mưa hắt vào đọng lại trong lòng phễu; giữ phễu thông, có nắp chặn mùi.
- Nhà tắm ít dùng: bồn cầu, phễu thoát sàn, xô chậu trữ nước — giật nước, xả nước định kỳ, đậy nắp.
- Máy lọc không khí có khay nước, máy tạo ẩm: vệ sinh theo hướng dẫn, không để nước cũ lâu ngày.
- Bể cá không có cá, chậu ngâm đồ: đổ nước hoặc đậy kín.
Muỗi vằn còn trú trong căn hộ ở góc tối: tủ quần áo mở, đống quần áo treo sau cửa, gầm giường, sau rèm dày. Cất quần áo vào tủ đóng, kéo rèm cho căn hộ sáng vào ban ngày cũng giảm chỗ đậu.
Nơi muỗi đẻ ở khu chung của toà nhà
Những chỗ dưới đây thuộc phạm vi quản lý của ban quản lý, ban quản trị toà nhà. Cư dân có thể để ý và phản ánh khi thấy vấn đề:
- Tầng hầm: vũng nước đọng do thấm, rò ống, nước rửa xe; rãnh thu nước, hố ga, hố bơm.
- Hố thang máy (đáy giếng thang): nước thấm đọng dưới đáy là ổ khó thấy.
- Bể nước mái, bể ngầm: nắp phải kín, ống thông hơi có lưới.
- Bồn hoa, tiểu cảnh, hòn non bộ ở sảnh và sân: nước tù, đài phun nước tắt lâu ngày.
- Phòng rác, máng rác từng tầng: thùng rác có nước rỉ, khu tập kết rác ẩm thấp.
- Sân thượng, mái sảnh: máng xối tắc, sàn đọng nước sau mưa.
- Chậu cây đặt ở hành lang chung: một số cư dân để chậu cây trước cửa, đĩa lót đọng nước.
Khi phản ánh, nên chụp ảnh nơi đọng nước, ghi vị trí và thời điểm, gửi qua kênh chính thức của ban quản lý. Phản ánh cụ thể dễ được xử lý hơn câu chung chung "chung cư nhiều muỗi".
Chặn đường vào căn hộ: cửa, ban công, ống kỹ thuật
Cửa ra vào căn hộ thường kín, nhưng khe dưới chân cửa có thể khá lớn — nẹp chân cửa giúp chặn cả muỗi lẫn gián từ hành lang. Cửa sổ, cửa ban công là đường muỗi vào khi mở thoáng; lắp lưới chống côn trùng dạng lùa hoặc xếp, chọn loại không làm thay đổi mặt ngoài toà nhà nếu nội quy có quy định về mặt đứng — hỏi ban quản lý trước khi lắp.
Những lỗ ít ai để ý: lỗ chờ ống điều hoà xuyên tường bịt không kín, lỗ thông gió nhà tắm không có lưới, khe hở quanh ống gen bếp, hộp kỹ thuật trong căn hộ. Dùng keo, vữa hoặc nắp lưới phù hợp để bịt; với ống kỹ thuật chung, nhờ ban quản lý xử lý, không tự đục phá.
Thói quen nhỏ cũng có ích: đóng cửa ban công trước khi bật đèn buổi tối, không để cửa căn hộ mở lâu khi khuân đồ, phủi nhẹ quần áo, túi xách trước khi vào nhà sau khi ở chỗ nhiều muỗi. Trong căn hộ, quạt và màn vẫn là hai lớp chính cho giấc ngủ, kể cả ngủ trưa.
Phối hợp với hàng xóm và ban quản lý
Chung cư là nơi việc của một nhà ảnh hưởng tới nhiều nhà. Một chậu cây đọng nước trên ban công tầng mười có thể cấp muỗi cho cả cụm căn hộ xung quanh. Vì vậy phòng muỗi ở chung cư cần được bàn trong cộng đồng cư dân: nhắc nhẹ qua nhóm cư dân vào đầu mùa mưa, chia sẻ danh sách kiểm nước đọng, đề nghị ban quản lý có lịch kiểm khu chung.
Khi có ca sốt xuất huyết trong toà nhà, ban quản lý thường phối hợp với y tế phường để xử lý: dọn nước đọng khu chung, có thể phun hoá chất ở hành lang, tầng hầm, phòng rác, và đề nghị cư dân chuẩn bị căn hộ nếu đợt phun vào từng nhà. Cư dân nên hợp tác, và báo trước nếu nhà có trẻ sơ sinh, người hen, thai phụ, bể cá, vật nuôi để được sắp xếp. Thông tin về người bệnh là riêng tư — chia sẻ để phòng dịch, không để bàn tán.
Một điểm tế nhị: đừng tự ý phun bình xịt diệt côn trùng ra hành lang chung. Hơi hoá chất lan vào căn hộ khác, ảnh hưởng người già, trẻ nhỏ, vật nuôi của hàng xóm, và cũng không giải quyết được nơi muỗi đẻ.
Ví dụ giả định: lần theo nguồn muỗi trong một căn hộ
Một gia đình ở tầng mười tám than phiền bị muỗi đốt vào buổi sáng, đặc biệt đứa con nhỏ ngủ trưa ở phòng khách. Họ đã lắp lưới cửa sổ, thắc mắc muỗi từ đâu ra. Đây là ví dụ giả định, nhưng cách lần theo thì áp dụng được cho nhiều căn hộ.
Bước một, xem giờ bị đốt: buổi sáng và trưa, tức là muỗi vằn — loài đẻ trong nước trong ở vật chứa. Bước hai, đi vòng trong nhà với đèn pin: bình hoa trên bàn khách thay nước mỗi tuần một lần, chưa thấy lăng quăng; nhưng khay hứng nước sau tủ lạnh có nước đọng và vài con lăng quăng ngoe nguẩy. Ngoài ra, ba chậu cây ban công có đĩa lót luôn đầy nước vì tưới nhiều.
Bước ba, xử lý: đổ và lau khay tủ lạnh, đặt lịch kiểm hằng tuần; rải sỏi vào đĩa lót; cất bớt quần áo treo sau cửa phòng khách — chỗ muỗi đậu ban ngày; mắc màn cho bé ngủ trưa. Bước bốn, nhìn ra ngoài: căn bên cạnh có bể cá cảnh bỏ không ngoài lô gia. Gia đình nhắn nhẹ hàng xóm. Sau hai tuần, số vết đốt giảm rõ — không cần đến bình xịt.
Lịch theo mùa cho cư dân chung cư
Đầu mùa mưa là lúc nên làm "tổng kiểm" một lần: tháo rửa lưới cửa, kiểm lỗ chờ ống điều hoà, nẹp chân cửa, xem phễu thu ban công có thông không, sắp xếp lại chậu cây và đĩa lót. Đây cũng là lúc nhắc chung trong nhóm cư dân và đề nghị ban quản lý kiểm tầng hầm, bể nước mái, bồn hoa sảnh.
Trong mùa mưa, giữ nhịp kiểm hằng tuần trong căn hộ, và thêm một vòng ngắn sau mỗi trận mưa hắt mạnh vào ban công. Theo dõi thông báo của ban quản lý về ca sốt xuất huyết trong toà nhà hoặc khu vực; khi có ca, chuyển sang chế độ phòng kỹ: màn cả ngày, quần áo dài cho trẻ, sẵn sàng hợp tác đợt phun nếu có.
Mùa khô hoặc mùa lạnh ở miền Bắc, muỗi ít hơn nhưng căn hộ kín ấm vẫn có thể duy trì muỗi vằn. Đừng bỏ hẳn thói quen thay nước bình hoa, kiểm khay tủ lạnh. Trước Tết, khi nhà nhiều hoa cắm và chậu cảnh, nhớ thay nước hoa thường xuyên và đổ nước đĩa lót — hoa Tết đôi khi là nơi lứa muỗi đầu năm ra đời.
Trẻ nhỏ, vật nuôi và người nhạy cảm trong căn hộ kín
Căn hộ kín gió thì hơi hoá chất đọng lâu. Bình xịt, nhang muỗi, tinh dầu khuếch tán trong căn hộ đóng kín điều hoà sẽ đọng lại trong không khí lâu hơn nhà thoáng. Với trẻ nhỏ, người hen, ưu tiên màn, quạt, lưới cửa.
Mèo nuôi trong căn hộ. Mèo nhạy cảm với nhiều loại tinh dầu và một số hoạt chất diệt côn trùng; đừng khuếch tán tinh dầu xua muỗi trong căn hộ có mèo. Lưới ban công còn giúp mèo không rơi.
Chó và bát nước. Bát nước của chó để ngoài lô gia cần thay hằng ngày, rửa hằng tuần, để không thành chỗ muỗi đẻ.
Bể cá cảnh. Bể có cá thì cá ăn lăng quăng; nếu toà nhà có đợt phun, đậy kín bể và tạm tắt sục khí theo hướng dẫn.
Khi nào cần đi khám. Người trong nhà sốt cao đột ngột vào mùa mưa, nhất là khi toà nhà đã có ca sốt xuất huyết, nên đi khám sớm và nằm màn để không lây cho người khác qua muỗi.
Câu hỏi thường gặp
Muỗi có bay được lên tầng 20 không?
Muỗi vằn ít khi tự bay thẳng lên cao bên ngoài toà nhà, nhưng chúng lên theo thang máy, cầu thang, người ra vào, và có thể sinh ra ngay ở các tầng từ chậu cây, bình hoa. Vì vậy tầng cao vẫn có muỗi, đặc biệt mùa mưa.
Chung cư mới bàn giao sao đã nhiều muỗi?
Toà nhà mới thường còn nhiều nước đọng do thi công: tầng hầm thấm, hố thang máy, rãnh chưa hoàn thiện, căn hộ bỏ trống có bồn cầu, phễu thu đọng nước. Phản ánh với ban quản lý, đồng thời kiểm căn hộ mình.
Có được lắp lưới chống muỗi ở ban công chung cư không?
Phần lớn chung cư cho phép lưới phía trong cửa, còn lắp ở mặt ngoài có thể chịu quy định về mặt đứng toà nhà. Hỏi ban quản lý trước khi lắp để chọn loại và vị trí phù hợp với nội quy.
Ban quản lý phun thuốc muỗi hành lang có đủ không?
Phun ở khu chung chỉ tác động lên muỗi trưởng thành tại đó trong thời gian ngắn. Nếu căn hộ và khu chung còn nơi đẻ, muỗi sẽ quay lại. Dọn nước đọng trong từng căn hộ và khu chung mới là phần quyết định.
Hàng xóm để chậu cây đọng nước ở hành lang thì nói thế nào?
Nên nói nhẹ nhàng, tập trung vào lợi ích chung: mùa mưa, đĩa lót đọng nước là chỗ muỗi vằn đẻ. Có thể gợi ý rải sỏi vào đĩa. Nếu không hiệu quả, nhờ ban quản lý nhắc chung trong thông báo cư dân, không nêu tên.
Căn hộ đóng cửa đi vắng lâu ngày có sinh muỗi không?
Có thể, nếu còn nước trong bồn cầu, phễu thu sàn, bình hoa, khay tủ lạnh. Trước khi đi xa, đổ nước bình hoa, đậy nắp bồn cầu, lau khô khay tủ lạnh. Khi về, xả nước và kiểm lại các chỗ đó.